Menstrual Hygiene Day SALE! Pak 30% korting tot 04.06.24.

Een (on)gezonde vagina: wat je zelf kunt doen aan een gezonde vagina

mei 2, 2024 . dija

Geschreven door Daan Borrel

Welkom in de wondere wereld van de vagina, waar een opzichzelfstaand milieu van bacteriën, gisten en schimmels jou beschermt. De meeste mensen weten maar weinig over vaginale gezondheid, terwijl een tekort aan bepaalde bacteriën in de vagina de kans vergroten op blaasontstekingen, schimmelinfecties, vroeggeboortes, onvruchtbaarheid en soa’s. Momenteel onderzoeken wetenschappers wereldwijd wat een gezonde vagina is en hoe ze gezond blijft. Op deze plek leren we je in zes maanden alles wat je hier al over kunt weten. 

Vandaag in deel drie: heeft je levensstijl (eten, drinken, seks) invloed op je vaginale microbioom? 

Een vagina met een eigen ecosysteem – Hoe cool is dat? Dacht ik aan het begin van dit onderzoek naar vaginale gezondheid. Ik vond het waanzinnig om te ontdekken dat het microbioom van de vagina zo op zichzelf staat – dat je er niks voor hoeft te doen. Dat het milieu wel beïnvloed wordt door hormonen en menstruatiebloed, maar dat het zichzelf constant herstelt en aanpast. 

Inmiddels zie ik dat je vaginale gezondheid niet helemaal losstaat van de rest van je lichaam – en ook niet van de rest van je leven. Dat betekent dat je als individu ook invloed op je vaginale microbioom hebt – tot op een zekere hoogte dan. Misschien heb je weleens gehoord van het microbioom in de darmen: wat je eet heeft veel invloed op de bacteriën die daar groeien, die bereiken je hersenen waardoor wat je eet indirect je stemming kan beïnvloeden. Wat je eet en drinkt heeft veel minder invloed op het vaginale microbioom, omdat de vagina zelf glycogeen aanmaakt en dat wordt omgezet door de melkzuurbacteriën in melkzuur. De darmen moeten het uit voedsel halen. 

Toch kun je zelf wel wát doen. (In een volgend blog meer over de invloeden waar je zelf niks aan kunt doen). 

Zoals in het vorige blog al stond, hebben hormonen veel invloed op de samenstelling van bacteriën in de vagina – de samenstelling die je weerstand bepaalt. Je hormoonhuishouding wordt grotendeels bepaald door je leeftijd, je menstruatiecyclus en DNA. In dit blog bespreek ik vooral welke dagelijkse, praktische zaken invloed kúnnen hebben op je microbioom.  

Hebben we het bijvoorbeeld over de menstruatiecyclus, dan is deze bij de meeste vruchtbare mensen niet ‘natuurlijk’. Zodra je een hormonaal anticonceptiemiddel gebruikt, beïnvloedt dit je hormonale huishouding – en heeft dat dus ook weer invloed op je microbioom. Zo valt er bijvoorbeeld te lezen op de website van Isala dat de combinatiepil (met oestrogeen en progesteron) zorgt voor minder Gardneralla en Prevotella en voor juist méér melkzuurbacteriën. Een hormoonspiraal (met alleen progesteron) zorgt dan meestal weer voor aanwezigheid van meer Gardnerella.  

Dat zorgt niet voor een ongezonde vagina. Ook tekenen van een microbioom uit balans (afwijkende geurtjes of afscheiding, jeuk, rode plekken) hoeven niet te wijzen op een ongezonde vagina. In principe regelt het lichaam, de vagina, het zelf. De gezonde bacteriën vallen de ongezonde aan, en voilà; de afwijkende geur verdwijnt weer. Bovendien kan de ene persoon weer beter tegen wat minder lactobacillen en crispatus dan de andere.  

Maar een vagina met een tekort aan crispatus is wel minder goed in staat zich te herstellen. Dan neemt de vaginawand bijvoorbeeld makkelijker xeno-oestrogenen (een chemische stof die een verstorende werking op het lichaam heeft) op, wat de kans vergroot op een oestrogeendominantie. (Lees in dit artikel van de Volkskrant meer over hoe dit soort chemische stoffen de hormoonhuishouding verstoren). Zo’n oestrogeendominantie (een hormonale disbalans) vergroot vervolgens weer de kans op PMS of endometriose. Die aandoeningen kúnnen weer zorgen voor een verminderde vruchtbaarheid. Het kan dus een domino-effect veroorzaken. 

Kortom: het is veel te simplistisch om te zeggen dat bijvoorbeeld een tampon waar plastic in verwerkt zit, leidt tot onvruchtbaarheid, maar het is wel goed om te weten dat áls je al een disbalans hebt en dus een niet zo zuur vaginaal milieu, je vatbaarder bent. Dat een vagina met een microbioom met weinig crispatus bij de ene persoon wel omslaat in een schimmelinfectie en bij de andere persoon niet, is omdat het genetische; het biologische, niet de enige factor is die zorgt voor ziekte. Er spelen natuurlijk ook omgevingsfactoren mee, zoals stress, waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is.   

Veel noten, weinig vlees

Uit het Isala-onderzoek bleek dat bepaalde dagelijks activiteiten wel invloed hebben op het vaginale microbioom. Zo lijkt het dat het drinken van (fris)dranken met veel suiker (dus ook alcohol) en het eten van vlees zorgt voor een (beperkte) daling in het aantal crispatus-bacteriën (en het eten van vlees zorgt voor stijging van de Precotella-bacterie). Het eten van noten en veel groente lijkt dan juist weer een positief verband te hebben: het zorgt voor een (beperkte) stijging van de crispatus-bacterie en andere melkzuurbacteriën.  

Ook penetratieseks kan het vaginale microbioom beïnvloeden. Bij Isala zagen ze dat mensen die penetratieseks hadden gehad, meer diverse bacteriën hadden in de 24 uur daarna. De vagina wordt minder zuur door sperma – net als door bloed – en daardoor kan het aantal bacteriën groeien. Dat lijkt positief, maar herinner je je nog: een vagina moet goed zuur zijn. Want een lage zuurtegraad helpt tegen infecties en ontstekingen. Als het ecosysteem minder zuur wordt, kunnen slechtere bacteriën ook sneller groeien. Bij Isala weten ze nog niet of de aanwezigheid van die bacteriën slecht of niet is. Een condoom gebruiken als je (vaak) last hebt van blaasontstekingen of schimmels, kan dan ook geen kwaad. Als je een microbioom hebt dat diverser is, maar met weinig crispatus, ben je vatbaarder, dus kun je meer doen om jezelf te beschermen.  

Uit onderzoek is wel al gebleken dat het nuttig kan zijn voor mensen die vaak last hebben van bacteriële vaginose, om ná de antibiotica (die ook veel goede bacteriën uitroeit) een probiotica van crispatus te nemen, zodat je minder kans hebt om terug te vallen. Maar dit betekent niet dat het zin heeft om voortdurend een probioticum te nemen. 

Domino-effect

Menstruatieproducten kunnen het microbioom van de vagina ook beïnvloeden. Je kunt je voorstellen dat als je maandverband gebruikt met parfum, dit invloed heeft op het vaginale ecosysteem. Zoals eerder gezegd; dit zorgt dus niet direct voor een ongezonde vagina, maar het haalt het ecosysteem mogelijk wel uit balans. 

Uit het Belgische Isala-onderzoek kwamen nog meer interessante feitjes over menstruatieproducten naar voren. Vagina’s waarvan de eigenaren een menstruatiecup droegen, hadden hogere aantallen crispatus in hun microbioom. Vagina’s waarvan de eigenaren maandverband of inlegkruisjes droegen hadden dan weer een meer divers microbioom (met meer Bifidobacterium, Lactobacillus gasseri, Streptococcus en Anaerococcus), maar wel met een lager aantal crispatus. Ze vonden nog geen duidelijke effecten bij tampons of menstruatieondergoed, of bij verschillende materialen van ondergoed, maar dat effect wordt in verder onderzoek wel onderzocht. 

Je kunt je wel voorstellen dat een menstruatieproduct een broedplaats voor bacteriën is, dus wordt aangeraden om maandverband en tampons en inlegkruisjes (en ik verwacht menstruatieondergoed ook) niet langer dan acht uur te dragen. En zoals we eerder al lazen, zijn sommige bacteriën erg dol op het ijzer in je bloed. Als je langdurig bloedt, kan de zuurtegraad in je vaginale milieu gemakkelijk stijgen en kunnen de ‘slechte’ bacteriën het overnemen. Dat vind ik zo schrijnend: wie al veel op haar dak krijgt, door bijvoorbeeld langdurig bloeden, krijgt zo nóg meer op haar dak. Het heeft een domino-effect. 

Nogmaals: de vagina is een zelfreinigend ecosysteem. Maar bepaalde symptomen kunnen ons wel wijzen op een disbalans. Als je echt veel last hebt van vieze geurtjes, dan weet je wel waar het misschien aan zou kunnen liggen. Je kunt bijvoorbeeld nagaan of je hier meer last van hebt na bepaalde seks, of het drinken van veel alcohol.  

10% korting op je volgende bestelling?

Krijg 10% korting op je volgende bestelling wanneer je je aanmeldt voor onze nieuwsbrief.
Sounds peachy right?

Vul hieronder je mail adres in en ontvang direct een kortingscode in je mailbox.

Voorwaarden zijn van toepassing.