Shop met tot wel 25% korting op multipacks

De (on)gezonde vagina: hoe melkzuurbacteriën zorgen voor een gezonde vagina

februari 29, 2024 . dija

Welkom in de wondere wereld van de vagina, waar een opzichzelfstaand milieu van bacteriën, gisten en schimmels jou beschermt. De meeste mensen weten maar weinig over vaginale gezondheid, terwijl een tekort aan bepaalde bacteriën in de vagina de kans vergroot op een blaasontsteking, schimmelinfectie en bacteriële vaginose, een vroeggeboorte, onvruchtbaarheid en soa’s. Momenteel onderzoeken wetenschappers wereldwijd wat een gezonde vagina is en hoe ze gezond blijft. Op deze plek leren we je in zes maanden alles wat je hier al over kunt weten. 

Vandaag in deel één: wat ís vaginale gezondheid eigenlijk? 

Dit is een verhaal met een speciale hoofdrol voor melkzuurbacteriën. Tot voor kort dacht ik nooit aan melkzuurbacteriën en ik had al helemaal geen idee dat ze in mijn vagina leven om mij te beschermen. Tot ik voor Yoni op onderzoek ging wat vaginale gezondheid eigenlijk inhoudt. Ik kreeg opeens veel meer aanzien voor mijn vagina, waar een uniek en op zichzelf staand milieu van bacteriën, schimmels en gisten de boel draaiend houdt.  

In het bijzonder raakte ik erg gecharmeerd van de ‘Lactobacillus Crispatus’; melkzuurbacterie ‘crispatus’ voor intimi. Crispatus is een heel klein staafje van 2 tot 11 micrometers (in één millimeter passen duizend micrometers) dat in 1953 door de wetenschappers Brygoo en Aladame ontdekt werd. Het is een van de meest bekende en voorkomende lactobacillen; melkzuurbacterie die leeft in de vagina. Als je geluk hebt tenminste; over het algemeen wordt namelijk aangenomen dat in een gezonde vagina de melkzuurbacteriën domineren. 

Om beter te begrijpen wat die crispatus en andere melkzuurbacteriën precies doen in je vagina en waarom ze zo’n belangrijke rol spelen bij de vaginale gezondheid, moet je eerst iets weten over je vaginale microbioom.  

Vaginaal micro – wàt?

Het is 2024 en waarschijnlijk weet jij – eigenaar van een vagina – weinig over het vaginale microbioom en vaginale gezondheid in zijn algemeen. Niet zo raar ook, er staat niks over in de biologieboeken en de wetenschap onderzoekt het pas twintig jaar. Sowieso is het vrouwelijk lichaam nu eenmaal een lange periode achtergesteld geweest in de medische wetenschap. Zo bestaan er duizenden onderzoeken naar sperma en maar een paar naar menstruatiebloed. 90 procent van de vrouwen lijdt aan PMS-klachten (die soms voelen als een hartaanval) en toch zijn erectiestoornissen vijf keer vaker onderzocht.  

Dus waarschijnlijk weet jij wel dat je je vagina niet moet wassen met zeep (al verkopen drogisterijen nog steeds vele speciale reinigingsmiddelen voor je onderwereld en word je misschien weleens verleid). Waarschijnlijk weet je ook dat het beter is om menstruatieproducten te gebruiken zonder troep erin (je zit niet voor niets op de website van Yoni). Maar kies je als je eenmaal voor het vak met menstruatieproducten staat uit geldoverwegingen toch vaak alsnog voor een huismerk. Waarschijnlijk heb je ook ooit weleens een artikel voorbij zien komen waarin stond dat je meer yoghurt moest eten om je vagina gezond te houden. En waarschijnlijk herinner je je ook nog vaag een opmerking van je oma, over dat je geen strings maar ‘gewone’ katoenen onderbroeken moest dragen. Iets met bacteriën of zoiets. Maar waarschijnlijk heb je nog nooit gehoord over het vaginale microbioom. I don’t blame you. Dit wist ik over de gezondheid van mijn vagina: precies niks.  

Maar nu ik erin ben gedoken, kan ik je verklappen: er zit een wondere wereld achter de gezondheid van de vagina. Het is niet alleen interessant, maar ook nog eens heel spannend. Want wereldwijd onderzoeken wetenschappers as we speak wat er allemaal mogelijk is in de toekomst als het gaat om de gezondheid van vagina’s – en hun eigenaren.  

Een vagina zo zuur als een sinaasappel 

Dus, dat vaginale microbioom. Zoals ieder mens een microbioom in diens darmen heeft, heeft ieder mens met een vagina er ook daar een. Een microbioom is een verzameling van bacteriën, gisten en schimmels en is bij ieder persoon helemaal uniek. Maar over het algemeen bestaan er twee stabiele situaties: één gunstige toestand waarbij veel lactobacillen aanwezig zijn (die melkzuurbacteriën dus). De andere, minder gunstige toestand wordt gekenmerkt door een hogere diversiteit van bacteriën, maar minder lactobacillen. In deze toestand ben je vatbaarder voor soa’s, ontstekingen en infecties, vroeggeboortes en onvruchtbaarheid, al hoef je niet per se klachten te ervaren van deze toestand.  

‘Gezonde’ vagina’s worden dus gedomineerd door melkzuurbacteriën; bacteriën die melkzuur produceren en zo zorgen voor een lage zuurtegraad. Dat gaat zo: de vaginawand bestaat uit epitheel; een ‘huid’ vergelijkbaar met de binnenkant van je mond. De cellen in het epitheel bevatten glycogeen en als er veel lactobacillen (melkzuurbacteriën) in een vagina leven, zetten zij het glycogeen om in melkzuur.  

Uit het (geweldige) grootschalig onderzoeksproject Isala van de Universiteit van Antwerpen naar het vaginale microbioom in 2020 (er deden 3.300 mensen mee tussen de 18 en 98 jaar) bleek dat 80 procent van de deelnemers vooral gezonde melkzuurbacteriën hadden. Bij 43 procent was het crispatus-bacterie dominant. (Hier lees je meer over andere bacteriën die ze vonden). Grote kans dus dat dit bij jou ook zo is.  

Dat het vaginale milieu zo rijk is aan melkzuurbacteriën is trouwens uniek. Geen enkel ander dier heeft zo’n lage zuurtegraad als de mens. In de periode tussen de puberteit en de overgang is deze bij eigenaren van vagina’s gemiddeld min vier; dat betekent dat het milieu in je vagina ongeveer even zuur is als een sinaasappel.  

Invloed op van alles 

Maar goed ook. Want die lage zuurtegraad beschermt dus de vagina. Inmiddels weten we uit onderzoek dat bij afwezigheid van de crispatus-bacterie er meer kans is op aandoeningen. Zo kan een tekort leiden tot een urinewegontsteking; een blaasontsteking in de volksmond. De meeste antibiotica worden voor deze aandoening voorgeschreven, dus dat zegt wel wat over hoe vaak en veel mensen last hebben van een blaasontsteking – en waarom een gezond microbioom zo belangrijk is om dit te voorkomen. Ook heb je met weinig crispatus meer kans op een vaginale schimmelinfectie of bacteriële vaginose – die laatste is ook een veelvoorkomende aandoening; in Amerika heeft dertig procent van de vrouwen tussen de 14 en 49 jaar daar regelmatig last van. Een vaginaal microbioom met veel crispatus is juist minder vatbaar voor blaasontstekingen en infecties, maar ook voor soa’s en hiv.  

En hier stopt de lijst niet. Als het vaginale microbioom een film was, speelde crispatus echt de hoofdrol, want uit onderzoek blijkt ook dat mensen bij wie de crispatus-bacterie in grotere aantallen aanwezig is, tijdens een zwangerschap minder kans hebben op vroeggeboorte (als je tijdens je zwangerschap last hebt van bacteriële vaginose kan die infectie naar de baarmoeder toe reizen en een signaal geven dat de weeën moeten beginnen) en bij een fertiliteitsbehandeling juist meer kans hebben om zwanger te raken.  

En last but not least: de aanwezigheid van crispatus beïnvloedt ook het aantal klachten tijdens en na de menopauze. Melkzuurbacteriën hebben namelijk veel te maken met hormonen – waarover in het volgende blog meer. Als je dit allemaal leest, zou je je vrienden met vagina toch het liefst een zak crispatus voor hun verjaardag cadeau doen? 

Stay Tuned

Hoe kan het toch dat zulke belangrijke informatie niet wat toegankelijker is, vroeg ik mij tijdens dit onderzoek (boos) vaak af. Misschien omdat de wereld niet gebouwd is op vrouwen, misschien omdat de wetenschap nog best in de kinderschoenen staat? Of omdat het lastig is om simpele conclusies te trekken? 

Want er is nog veel dat we niet (zeker) weten over het vaginale microbioom. Wat de wetenschap wél weet, bespreek ik hier de komende maanden. Bijvoorbeeld wat voor invloed hormonen, bloed en stress op melkzuurbacteriën hebben. Ook is er een (spannend en revolutionair) vermoeden dat het microbioom kan helpen in rechtszaken tegen seksueel geweld. En uit recent onderzoek blijkt dat niet alleen de crispatus-bacterie belangrijk is voor een gezonde vagina, maar dat ook de aanwezigheid van de bacterie Lactobacillus jensenii en combinaties van andere bacteriën voor meer weerstand zouden zorgen. Hoe meer hoofdrollen voor melkzuurbacteriën, hoe beter lijkt me.  

Dus stay tuned. Volgende maand meer. 

Over Daan Borrel: 

Daan Borrel is schrijver en journalist en schrijft vooral over het vrouwelijk lichaam, seksualiteit en intimiteit. In haar boek Soms is liefde dit (2018) schrijft ze over seksueel verlangen. In Jaar van het nieuwe verhaal (2020) onderzoekt ze de invloed van de menstruatiecyclus op een vrouwenleven. Ze streeft naar een wereld waarin informatie over (vrouwelijke) gezondheid toegankelijk is. 

Illustration by Robbyn Gray

10% korting op je volgende bestelling?

Krijg 10% korting op je volgende bestelling wanneer je je aanmeldt voor onze nieuwsbrief.
Sounds peachy right?

Vul hieronder je mail adres in en ontvang direct een kortingscode in je mailbox.

Voorwaarden zijn van toepassing.