Daan Borrel – Journalist en Schrijver
“Voor mij is feminisme een netwerk vormen, elkaar helpen. En dus hopelijk in de toekomst zelfs ook elkaars vaginale microbioom gezond kunnen houden.”
Daan Borrel’s leven is haar werk: geïnspireerd door persoonlijke ervaringen en verhalen onderzoekt Daan maatschappelijke thema’s als seksualiteit, vrouwelijke gezondheid en relaties. In haar werk staat de vraag centraal wat er nodig is om gelijkwaardigheid te creëren en worden we geprikkeld na te denken over hoe een feministische toekomst er ook uit zou kunnen zien.
Ze is journalist voor verschillende platforms en maakte de podcast Met z’n allen achter de Kinderwagen, over inclusief ouderschap (o.a. op Spotify en Apple). Daarnaast schreef ze meerdere boeken over onderwerpen als de relatie tussen vrouwen, geboortezorg en intimiteit, en werd haar onlangs verschenen debuutroman De Dragers geselecteerd voor de Libris Literatuurprijs Longlist.
Voor Yoni dompelde Daan zich vorig jaar onder in de wondere wereld van het Vaginale Microbioom, waar ze meerdere blogs over schreef en de podcast Van Vrouwen Voor Vrouwen over maakte. In deze podcast ontdekt Daan hoe het vaginale microbioom kan helpen bij het verhelpen van vaginale aandoeningen, en hoe wij als vrouwen onderling in de toekomst elkaars vagina’s gezond zouden kunnen houden (te beluisteren op Spotify en Apple).
—
Allereerst een persoonlijke vraag: herinner je je eigen eerste menstruatie nog?
Ik was tien en ging met een vriendinnetje mee naar haar badmintonles. Ik herinner me de WC in die gymzaal nog zo goed. Op de WC ontdekte ik donker bloed in mijn onderbroek en dacht dat ik in mijn broek had gepoept! Omdat ik nog zo jong was, was ik nog niet zo goed op de hoogte van menstruaties, dus ik was behoorlijk geschrokken. Thuis legde mijn moeder het uit en was heel lief; ik kreeg een hippe glitterpen en een vrolijke kaart van mijn tante. Toen ik ouder werd had ik veel last van PMS, ook nog even van PCOS en zag bij mijn moeder ook dat menstruaties en de overgang niet altijd makkelijk zijn.
In 2020 deelde je op Instagram een maand lang persoonlijke foto’s over je menstruatiecyclus. Hoe beïnvloedt jouw menstruatiecyclus je dagelijks leven?
Voordat ik een kind kreeg, hield ik lange tijd rekening met mijn cyclus wat betreft mijn werk. Dit was voor mij goed te doen als freelancer en schrijver. Zo plande ik het creatieve gedeelte van mijn werk in de lente en zomer (de weken voor- en rondom mijn ovulatie). In de herfst (de week voor mijn menstruatie) deed ik minder aan nieuwe ideeën bedenken en meer aan het uitvoeren van geplande taken of het nakijken van werk. Ik merkte ook dat als ik juist ruimte geef aan mijn negatievere emoties en moeheid, die ik tijdens mijn herfst en menstruatie ervaar, er ook juist hele bijzondere inzichten naar boven komen.
En hoe zie jij de invloed van de menstruatiecyclus op de samenleving in het algemeen?
Onze westerse samenleving is niet ingericht op de cycli in het leven van vrouwen, zoals de menstruatiecyclus, zwangerschappen (maar ook miskramen en abortussen) en de overgang. In tegenstelling tot vrouwen, waarvan de hormoonlevels door de maand heen variëren, hebben mannen elke dag ongeveer een gelijk testosteronniveau: de aanmaak begint in de ochtend en daalt in de avond, dus precies zoals onze werkdagen zijn ingedeeld. Onze samenleving is lineair en gericht op constante productiviteit, terwijl bijvoorbeeld het Taoïsme stelt dat vrouwen beter in de zomer kunnen werken en in de winter veel meer rust zouden moeten nemen, een beetje in lijn met de seizoenen van een menstruatiecyclus.
En concreter: de meeste vrouwen werken in sectoren zoals onderwijs en zorg, waar ze weinig autonomie hebben. Als je bijvoorbeeld in de overgang bent en opvliegers hebt of een zware menstruatie, is het lastig om daar ruimte voor te maken. Het is moeilijk om even het raam open te zetten als je verpleegkundige bent, of om eerder naar huis te gaan als je voor de klas staat. Mannen daarentegen zitten vaak in autonome beroepen, zoals managers, en hebben meer vrijheid om dit te doen. Als je kijkt naar een vrouwenleven is daar eigenlijk meer behoefte aan die autonomie.
De rode draad in jouw werk is feminisme, waar komt jouw drive voor het feminisme vandaan?
Veel onderwerpen waar ik over schrijf, komen eerst uit mijn eigen leven, zoals seksuele verlangens in mijn boek Soms is liefde dit. Ik herkende bij mezelf andere verlangens dan die ik aangeleerd kreeg of zag in boeken en films. En dat ga ik dan onderzoeken. Feminisme heeft voor mij daarin veel betekend, omdat ik ontdekte dat ik niet de enige ben die deze verlangens ervaart, en dat ik dus niet gek ben.
Zo zoek ik in mijn werk vaker wie er nog meer last heeft van ervaringen die ikzelf vervelend vind. Dit bracht me natuurlijk ook bij cijfers en ervaringen van vrouwen die niet zoveel privileges hebben als ik. Ik besefte dat als ik niet vrij ben, anderen dat ook niet zijn, en dat we daar dan dus samen aan moeten werken. Want zolang er mensen niet vrij zijn, zullen we dat allemaal niet zijn.
In je werk onderzoek je allerlei feministische onderwerpen, van seksualiteit en vrouwelijke gezondheid tot vrouwen uit de geschiedenis. Maar in de kern draait je werk om intimiteit. Kun je vertellen wat je hier precies onder verstaat?
Intimiteit betekent voor mij ‘zijn wie je bent op dat moment’, mét een ander. De Belgische psychiater Paul Verhaeghe zegt: ‘Voor intimiteit is nodig dat je lekker in je vel zit.’ Zo simpel is het. Maar er zijn veel factoren die dit bij vrouwen belemmeren, daar probeer ik over te schrijven. Want het belemmert dus eigenlijk de mate van intimiteit in onze samenleving.
Als je bijvoorbeeld kijkt naar vrouwelijke seksualiteit, dan staan nog veel obstakels dit in de weg. Zo bekijken veel vrouwen zichzelf vaak vanuit een soort helikopter view tijdens seks met een ander. Ze denken: “vindt die ander me niet te dik? Lig ik er mooi bij?” Deze focus op jezelf blokkeert de verbinding met de ander, want je kijkt dan dus niet echt naar de ander. En zelf ben je niet bezig met “Wat wil ik? Of wat windt me op van een ander lijf?’’ Je dissocieert je eigenlijk van je eigen gevoelens.
Ik denk dat veel vrouwen ook niet zichzelf kunnen zijn tijdens het bevallen. Meer dan de helft van alle vrouwen ervaart zorg tijdens de zwangerschap of baring als disrespectvol, grensoverschrijdend of zelfs gewelddadig. Dit is zelfs twee keer zo hoog onder vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond. Dus ook hier gaat het om hoe ervoor gezorgd wordt hoe mensen met een baarmoeder niet ‘lekker in hun vel zitten’, wat weer de intimiteit belemmert.
Er zijn heel veel manieren waarop wordt gezorgd dat vrouwen zich niet goed over zichzelf voelen. Sommige zijn zichtbaar, andere onzichtbaarder. Dit is waar mijn werk om draait: méér intimiteit tussen mensen creëren door vrouwen zich goed te laten voelen in hun eigen vel.
Voor Yoni verdiepte je je vorig jaar in het vaginale microbioom en de rol van de melkzuurbacterie Lactobacillus Crispatus daarin. Je schreef hierover meerdere blogs en maakte een podcast over vaginale gezondheid (te beluisteren op Spotify en Apple)
Vanwaar je interesse in vrouwelijke- en vaginale gezondheid?
Er zit nog zoveel ongelijkheid in wetenschappelijk onderzoek; er zijn duizenden studies over sperma, maar slechts tientallen over menstruatiebloed. Duizenden over mannelijke impotentie, maar weinig over menstruatieklachten. Terwijl als je bijvoorbeeld kijkt naar hoeveel vrouwen last hebben van schimmelinfecties, is het essentieel om verder te onderzoeken hoe het microbioom, en specifiek crispatus, kan helpen bij het voorkomen hiervan. Maar er is te weinig geld voor dit onderzoek, dus dan vraag ik me wel af: willen we het wel oplossen? Dit beperkte onderzoek zorgt ervoor dat vrouwen minder lang leven in gezondheid, maar ook dat ze minder kennis hebben over hun lichaam. Dat vind ik oneerlijk, want dan kun je er ook niet naar leven.
Het thema van Internationale Vrouwendag dit jaar is: “For all women and girls: Rights. Equality. Empowerment”. Vorig jaar verscheen je boek Baren Buiten de Box, dat je samen met verloskundige Bahareh Goodarzi schreef. Het boek is een pleidooi voor gelijkwaardigheid in de geboortezorg. Een belangrijk aspect hierin is de invloed van sociaaleconomische factoren. Kun je daar meer over vertellen?
In de zorg bestaan nog veel vooroordelen over mensen van kleur of vluchtelingen. Bijvoorbeeld het vooroordeel dat zwarte vrouwen minder pijn ervaren. Er is zelfs lange tijd, en op sommige plekken nog steeds, in de geneeskunde aangenomen dat het bekken van een witte persoon beter geschikt zou zijn om te bevallen. Belachelijk natuurlijk. En nog steeds hebben mensen met een gemarginaliseerde migratieachtergrond in Nederland drie keer meer kans zelf te sterven of hun kind te verliezen tijdens de baring.
Sociaaleconomische factoren beïnvloeden de gezondheid sterk, maar deze zijn niet makkelijk te veranderen. Armoede bijvoorbeeld kan zorgen voor een vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. En kinderen die geboren zijn met slechte zwangerschapsuitkomsten doen het sneller minder goed op school later. Het is jammer dat er niet meer energie en geld wordt gestoken in het verbeteren van ongelijkwaardige sociaal-economische situaties, omdat je er zoveel mee kan oplossen en voorkomen.
Je hebt al veel onderzoek gedaan naar (vaginale) gezondheid. Hoe kijk je naar de huidige ontwikkelingen op dit gebied?
De kennis over het vrouwelijk lichaam groeit en wordt toegankelijker, wat ik toejuich, vooral met de opkomst van femtech. Maar tegelijkertijd wordt dit ook meteen weer ingebed in kapitalistische structuren. Bijvoorbeeld: menstruatieapps geven inzicht in de invloed van je cyclus, maar adviseren soms ook dure yogalessen of intensieve sportklasjes te volgen tijdens bepaalde momenten van de maand. Hierdoor blijft vrouwelijke gezondheid vooral voor de happy few bereikbaar.
Daarnaast zijn er veel wetenschappelijke uitdagingen. Er komen nieuwe producten en tests voor vrouwen, maar de werking kan soms nog niet goed wetenschappelijk onderbouwd worden. Bijvoorbeeld, je kan met een test zien welke melkzuurbacteriën jij in je vagina hebt, maar je kunt niet zeggen dat iemand zonder het melkzuurbacterie crispatus per se ongezonder is. Het gaat namelijk om de individuele balans in het microbioom, het is een hele complexe interactie. De wetenschap loopt soms achter bij de ontwikkelingen in de markt, dat vind ik wel spannend. Dat het uiteindelijk toch weer gaat om vrouwen dingen te laten kopen, dan ze echt beter te maken.
Wat is het meest opvallende wat je hebt geleerd in je onderzoek naar L. Crispatus? (lees hier de blogs of luister de podcast op Spotify en Apple)
Wat ik echt geweldig vond, is dat onderzoekers van het ISALA-project hebben ontdekt dat microbioom-analyse kan bijdragen aan het verzamelen van bewijsmateriaal voor seksueel geweld. Ze onderzochten ondergoed van vrouwen en toonden aan dat, zelfs wanneer iemand het ondergoed verwisselt en een douche neemt, sperma nog tot 34 uur later in het ondergoed aangetoond kan worden. Daarnaast ontdekten ze dat microbioom veranderingen zelfs na 72 uur nog zichtbaar zijn in ondergoed, wat langer is dan bij een vaginale swab. Deze tijdspanne is cruciaal wanneer een slachtoffer zich niet direct na een verkrachting meldt.
Je schrijft op je website “Ik noem mijzelf feminist, en probeer in al mijn werk een toekomst te formuleren die nog niet is.” Hoe ziet de ideale toekomst eruit volgens jou?
Ik denk dat de toekomst van feminisme draait om vrouwen die elkaar ondersteunen en als netwerk functioneren. Bonobo’s, bijvoorbeeld, leven in een meer gelijkwaardige groep, doordat de vrouwtjes bondgenootschappen met elkaar sluiten. Hierdoor zijn ze als collectief sterker zijn dan de mannetjes. Dit soort samenwerking is iets wat we in onze Westerse, individualistische samenleving maar moeilijk kunnen. Daardoor zijn vrouwen als collectief verzwakt. Een ander voorbeeld is de reactie op gevaar. Traditioneel wordt gezegd dat er drie primaire reacties zijn: freeze, flight, fight. Maar toen dit onderzoek met vrouwen werd uitgevoerd, bleek er een vierde optie te zijn: een netwerk creëren, waardoor je sterker staat in gevaarlijke situaties.
Dit is wat ik dus ook zo mooi vind aan het Van Vrouwen Voor Vrouwen Onderzoek: het gehele onderzoek is voor vrouwen, door vrouwen, en laat zien hoe we elkaar kunnen ondersteunen en hopelijk in de toekomst dus zelfs elkaar vagina’s gezond kunnen houden.
—
Bezoek de website van Daan voor een overzicht van al haar werk en volg Daan op Instagram voor meer.
