De (on)Gezonde Vagina: De Toekomst van het Vaginale Microbioom

Geschreven door Daan Borrel

Welkom in de wondere wereld van de vagina, waar een opzichzelfstaand milieu van bacteriën, gisten en schimmels jou beschermt. De meeste mensen weten maar weinig over vaginale gezondheid, terwijl een tekort aan bepaalde bacteriën in de vagina de kans vergroten op blaasontstekingen, schimmelinfecties, vroeggeboortes, onvruchtbaarheid en soa’s. Momenteel onderzoeken wetenschappers wereldwijd wat een gezonde vagina is en hoe ze gezond blijft. Op deze plek leren we je in zes maanden alles wat je hier al over kunt weten. 

Vandaag in het zesde en laatste deel: hoe ziet de toekomst eruit als we meer weten over het vaginale microbioom?  

Laat ons eindigen met een feministische utopie. Een waarin het vaginale microbioom zelfs helpt met het veroordelen van seksueel misbruik. Dat vaginale microbioom; een samenstelling van bacteriën, schimmels en gisten, waarvan de meeste mensen (zelfs de mensen met een vagina) in 2024 nog niet echt veel wisten, maar in de toekomst de wereld op z’n kop zet.  

Wat één probleem met het veroordelen van seksueel misbruik is: meestal is het het woord van de een tegen het woord van de ander. Wat nou – dachten ze bij het meesterlijke project GeneDoe; het kleine zusje van het grootschalige Isala-onderzoeksproject in België – als we het vaginale microbioom van een vrouw gebruiken om te bewijzen dat er gemeenschap plaats heeft gevonden? Toont een verstoring in het vaginale microbioom niet aan dat er sprake is geweest van penetratie?  

Ze onderzochten dit vervolgens op twee manieren: ze vroegen de GeneDoe-deelneemsters om zeven vaginale uitstrijkjes in te sturen – van elke dag in een week – én de onderbroeken die ze die week droegen. Ze keken naar twee dingen. A, naar het vaginale microbioom, en B naar de aanwezigheid van Prostaat-Specifiek Antigen (PSA), dat wordt gebruikt om de aanwezigheid van sperma vast te stellen.  

Zelfs tot 72 uur zichtbaar 

De resultaten waren veelbelovend: Alle deelneemsters wisselden telkens na 24 uur van onderbroek en namen een douche of bad en toch kon 34 uur na de seksuele betrekking nog PSA gedetecteerd worden. Dat betekent: zelfs al verwisselt iemand het ondergoed en neemt men een douche, kan de aanwezigheid van sperma nog aangetoond worden na 34 uur in een onderbroek! Die tijdspanne kan van groot belang zijn wanneer een slachtoffer zich niet meteen meldt na een verkrachting. 

Ook konden ze met heel subtiele veranderingen in het vaginale microbioom aflezen dat er seksuele betrekking had plaatsgevonden, niet alleen de dag na de seks, maar in de hele periode waarin ze het microbioom analyseerden. Daarmee maakte het geen verschil of de microbioomanalyse meteen werd gedaan, of als de onderbroek nog 72 uur in kamertemperatuur had gelegen – dit is belangrijk want tot 72 uur na het misdrijf vinden ze het namelijk nog nuttig om een vaginaal uitstrijkje te doen voor DNA-opsporing. Ook zo’n vaginale microbioomanalyse kan dus tot die tijd worden gedaan met een vaginaal uitstrijkje of onderbroekanalyse. (Lees hier vooral door over het onderzoek!). 

Probiotica om te voorkomen 

En terwijl jij dit stukje achter je bureau in je lunchpauze, of onderweg naar huis in de trein leest, onderzoeken ze bij het Belgische Isalaproject stug door. Bijvoorbeeld of mensen met een vagina die samenwonen eenzelfde vaginaal microbioom hebben (wist je bijvoorbeeld dat het microbioom in de darmen van geliefdes na verloop van tijd op elkaar lijken?). In België, maar natuurlijk ook op vele andere plekken op de wereld. Je hoeft er maar een nieuwsbrief van Femtech op na te slaan om te constateren dat ook onderzoek naar de gezondheid van mensen met een vulva en baarmoeder steeds meer geld en aandacht krijgt. Ook Yoni is een samenwerking met Stichting Crispatus gestart: samen met wetenschappers onderzoeken ze of het zin heeft om mensen met een vagina probiotica te geven, in de vorm van bijvoorbeeld een spray of tampon, om een gezond microbioom te creëren en infecties en ontstekingen te voorkomen. Eerdere studies stemmen positief: het lijkt erop dat 80 procent van de mensen die de crispatus-bacterie tot zich namen na drie maanden nog steeds gekoloniseerd crispatus-bacteriën waren. En na 24 weken geldt dat nog steeds voor de helft van hen, zonder dat er andere bijwerkingen optraden.  

Of het zinvol is om alleen crispatus te koloniseren of ook andere (melkzuur)bacteriën, is nog onduidelijk. Er zijn nog ontzettend veel vragen die openliggen: welke combinaties van bacteriën maken uit voor de gezondheid? Wat is de interactie tussen het vaginale microboom en de rest van het lichaam en de omgeving?  

Ik kan alleen maar hopen op snel een vervolg van dit blog met veel meer antwoorden.